Standpunt van HVV
- HVV benadrukt dat het sikahert een bedreiging vormt voor de inheemse biodiversiteit en pleit daarom voor een nulstand van de soort in Vlaanderen.
- HVV wijst de Vlaamse overheid op haar wettelijke verplichting en dringt aan op een volledige verwijdering van het sikahert in Vlaanderen
- HVV stelt dat het bestrijden van invasieve exoten tot de kerntaken van jagers behoort en roept haar leden op om het sikahert te bestrijden, binnen het wettelijke kader.
- HVV pleit voor een ruimer wettelijk kader dat nachtelijke bestrijding toelaat. De huidige beperking, waarbij het gebruik van vuur-, lucht- en gasdrukwapens enkel is toegestaan tussen één uur vóór zonsopgang en één uur na zonsondergang, belemmert een effectief populatiebeheer van het sikahert.
- HVV roept haar leden op om waarnemingen van het sikahert te melden via de Wilder-app van HVV.
Inleiding
De afgelopen jaren waren er in België herhaaldelijk losse waarnemingen van sikaherten. Hoewel deze soort hier niet inheems is, toont onderzoek aan dat grote delen van België geschikt zijn voor een duurzame vestiging. Door het grote aanpassingsvermogen, de hoge voortplantingssnelheid en de impact op de inheemse flora en fauna is verhoogde waakzaamheid aangewezen. Op basis van een wetenschappelijke risicoanalyse van de Europese Unie licht Hubertus Vereniging Vlaanderen (HVV) in deze nota haar standpunt over het sikahert toe.
Achtergrond
Het sikahert (Cervus nippon) is een Aziatische hertensoort die van nature voorkomt in Japan, Taiwan en verschillende landen in Oost-Azië. In België is de soort vooralsnog niet gevestigd (in tien EU-lidstaten wel), maar de voorbije jaren zijn herhaaldelijk losse waarnemingen gemeld. In Vlaanderen situeert de aanwezigheid zich vooral in het natuurreservaat de Platwijers op het grondgebied van de Limburgse gemeenten Zonhoven en Hasselt. Daar worden sinds 2012 sikaherten in het wild waargenomen en is er sinds ten minste 2018 ook sprake van voortplanting.
Een recente risicoanalyse van de Europese Unie bevestigt dat het sikahert zich kan handhaven in uiteenlopende habitats en beschikt over een uitzonderlijk brede ecologische tolerantie [1]. De soort is flexibel in habitat- en voedselkeuze en gedijt onder uiteenlopende klimaatomstandigheden. Grote delen van België blijken geschikt voor duurzame vestiging van de soort [2].
Het sikahert vertoont verschillende kenmerken die typerend zijn voor invasieve hertensoorten, zoals een hoog reproductievermogen, een brede voedselkeuze en een grote ecologische veerkracht. In vergelijking met inheemse hertensoorten is de soort beter bestand tegen extreme omstandigheden, wordt zij vroeg geslachtsrijp en kent zij een lange levensduur.
Reeds een klein aantal hindes en herten volstaat om een nieuwe populatie te stichten. De populaties kunnen zich vervolgens snel uitbreiden en grote aantallen bereiken. In Europa kunnen dichtheden oplopen tot 50–100 dieren per km², wat hoger is dan bij het edelhert.
Daarnaast zijn sikaherten in staat zich over grote afstanden te verplaatsen, waardoor het mogelijk is dat zij vanuit gevestigde populaties in Duitsland en Frankrijk ons land op eigen kracht bereiken.
Impact op de inheemse biodiversiteit
De aanwezigheid van sikaherten vormt een bedreiging voor inheemse hoefdieren, in het bijzonder voor het edelhert en het ree. Ervaringen in andere Europese landen tonen dat inheemse hoefdierpopulaties de expansie van het sikahert niet tegenhouden. Competitie om voedsel en leefgebied kan leiden tot verdringing van inheemse hoefdieren.
Een van de meest zorgwekkende risico’s is hybridisatie tussen sikahert en edelhert. Omdat hun bronstperiodes in Europa overlappen, kan genetische vermenging optreden, wat een ernstige bedreiging vormt voor de genetische integriteit van inheemse edelhertpopulaties.
Hoge dichtheden van sikaherten leiden tot ingrijpende veranderingen in de structuur en soortensamenstelling van vegetaties. Door intensief graas-, vraat- en schilgedrag remmen ze de bosverjonging, neemt de plantendiversiteit af en worden zowel natuurlijke bossen als productiebossen aangetast. De impact beperkt zich bovendien niet tot bosgebieden, maar treft ook heidevegetaties en draslanden. Dit heeft cascade-effecten voor de fauna die afhankelijk is van deze habitats.
In zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied in Japan staat het sikahert bekend als een pestsoort die aanzienlijke schade veroorzaakt aan landbouw en bosbouw.
Naast ecologische risico’s vormen sikaherten ook een bedreiging voor de gezondheid: ze kunnen dienen als vector en reservoir voor zowel inheemse als uitheemse ziekteverwekkers en parasieten, die wilde fauna, vee en mensen kunnen treffen. Bijvoorbeeld in Oost- en Centraal-Europa spelen sikaherten een belangrijke rol bij de verspreiding van de hoog pathogene rondworm Ashworthius sidemi, van oorsprong Aziatisch, die reeën, edelherten, damherten, schapen en rundvee kan besmetten.
Volgens de EU-risicoanalyse is het niet nodig dat een populatie zich vestigt om problemen te veroorzaken. Zelfs individuele ontsnapte sikaherten kunnen al gevaren met zich meebrengen, met name door hybridisatie met edelherten en door ziekteoverdracht.
Door deze risico’s staat het sikahert sinds augustus 2025 op de Unielijst van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten. Conform de ‘EU-Verordening nr. 1143/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 betreffende de preventie en beheersing van de introductie en verspreiding van invasieve uitheemse soorten’ zijn lidstaten verplicht maatregelen te nemen om de soort te beheren en, waar mogelijk, uit te roeien. Vlaanderen is daarmee wettelijk gehouden om actief op te treden tegen verdere verspreiding van het sikahert.
Bronnen
- Scalera, R., Adriaens, T., D’hondt, B., Robertson, P., Beckmann, B.: Risk assessment for Sika deer (Cervus nippon): risk assessment developed under the “Study on Invasive Alien Species – Development of risk assessments to tackle priority species and enhance prevention” Contract No 07.0202/2019/812602/ETU/ENV.D.21. (2021)
- Baiwy, E., Schockert, V., Branquart, E.: Risk analysis of the sika deer, Cervus nippon, Risk analysis report of non-native organisms in Belgium. (2013)